A transcription of Mark in Codex Gatianus (Vetus Latina 30) VL30 The New Testament The Gospel according to Mark Mark Transcribed by Andrew Sperlin Version 1.0, last updated 15.10.2018 The Institute for Textual Scholarship and Electronic Editing University of Birmingham 15.10.2018

Available for re-use provided attribution is made to the original creators and the derivative is made available under the same terms (share-alike) (Creative Commons by-sa)

 France Paris Bibliothèque nationale de France nouv. acq. lat. 1587 Codex Gatianus 30 5.684 Bt gat 66851 8101 Quattuor Euangelia Four Gospels in order Mt Mc Lc Jo Latin Parchment

In one column.

Written in insular majuscule.

Black ink and rubrication

 Brittany Around 800 High resolution colour images on the Gallica website.

This transcription was made in 2018 and released online as part of the Insular Gospel Books Transcription Project .

The initial transcription was made by Andrew Sperlin in plain text based on colour digital images and converted to XML. It has not been proofread.

The transcription includes the following features: Layout: foliation; lineation (line numbers have not been recorded); Punctuation: some punctuation has been transcribed; the most substantial capital letters have been recorded, with an indication of their relative size; word breaks correspond to the Vulgate base text. Decoration: Rubrication has not been recorded. Abbreviation: all abbreviations have been transcribed, including nomina sacra, numerals and symbols for words such as 'autem', 'enim' and 'est'. Apart from symbols, the exact form of abbreviation marks has not been recorded, but the missing letters have been supplied in expansion tags. Correction: all corrections have been recorded.

The XML conversion is a light form of version 1.5 of the IGNTP Guidelines available at . Word tags have not been added except for selected abbreviations.

 Plain text file converted, TEI header added and file made available online by Hugh Houghton.
INITIUM EUANG ELI DNI NOST RI IHU XPI FILII DI sicut scriptum est in aessaia prophaeta · · · Ecce ego mitto angelum meum ante faciem tuam qui preparabit uiam tamtuam ante te · · · Uox clamantis in deserto parate uiam dni rectas facite semitas eius Fuit iohannis in deserto babtisza ns et predicans babtismum paenitentiae in remissionem pecca torum et egrediebatur ad eum omnis iudaeae gap of about 2 letters regio et hieru solimitae uniuersi et babtiszabantur ab illo in iordanis flu mine confitentes peccata sua · · · ET erat iohannis uestitus pilis camelli et zona pellicia circa lumbos suos et locustas et mel siluestre edebat et predicabat dicens uenit fortior me post me cuius non sum dignus procumbens soluere corigiamcorrigiam calciamentorum eius ego babtiszaui uos in aqua ille uero babtiszabit uos in spu sancto · · · ET factum est in diebus illis uenit ihs a naszareth galilae et babtiszatus est in iordanen ab iohanne et statim ascendens de aqua uidit apertos caelos et spm tamquam colombam discendentem et manentem in ipso et uox de cęlis facta est tu es filius meus dilec tus in te conplacui · · · ET statim sps emissit eum in deserto et erat in deserto ·xL · diebus et xL · noctibus et temptatur a satana eratque cum bestiis et angeli ministrabant ei Postquam autem traditus est iohannis uenit ihs in galilęam predi cans euangelium regni et dicens quoniam inpletum est tempus et adpropinquauit regnum di penitemini et credite euangelio et preteriens secus mare galilae uidit simonem et andream fratrem eius mittentes retia in mare erant piscatores · · · · ET dixit eis ihs uenite post me et faciam uos fieri piscatores hominum et protinus relictis retibus sequuti sunt eum · · · Et pro gresus inde possillumpussillum uidit iacobum zebedei et iohannem fratrem eius et ipsos in naui conponentes retia et statim uo cauit eos et relicto patre suo zebedeo in naui cum merci naris sequuti sunt eum · · · Et ingrediuntur capharnaum et statim sabbatouel sabbatis ingresus in sinagoga docebat eos · · · Et stupebant super doctrina eius erat enim docens eos qua siquassi potestatem habens non sicut scribae et pharisei · · · Et er at in sinagoga eorum homo in spu inmundo et exclamauit dicens quid nobis et tibi ihu naszarene uenisti perdere nos scio qui sis sanctus di et comminatus est ei ihs dicens obmutesce et exii ab homine sps inmunde et discerpens eum sps inmundus et exclamans uoce magna exiuit ab eo et mirati sunt omnes ita ut conquirerent inter se dicentes quidnam est hoc quae est doctrina haec noua quia in potestate est et spiritibus inmun dis imperat et oboediunt ei et processit rumor eius statim in omnem regionem galilae · · · Et protinus egrediens de sinagoga uenit in domum simonis et andrae cum iacobo et iohanne dis cumbebat autem socrus simonis febricitans et statim dicunt ei de illa et accidens leuauit eam adprehensa manu eius et con tinuo dimissit eam febris et misnistrabatministrabat eis uespere autem facto cum occobuisset so ms. sol adferebant ad eum omnes male habentes et erat omnis ciuitas congregata ad ianuam et curauit multos qui uexabunturuexabantur uaris langoribus et doemonia multa eieciebat · · · Et non sinebat ea loqui quoniam sciebatsciebant eum ET diluculo ualde surgens egresus et abiit in desertum locum ibique orabat et sequutussubsequutus est eum simon et qui cum ipso erant et cum inuenisse ent eum dixerunt ei quia omnes querunt te et ait illis eamus in proximos uicos et ciuitates ut et ibi predi cem ad hoc enim ueni et erat predicans in sinagogis eorum et omniuel per omnem galilea et doemonia eieciens · · · ET uenit ad eum laep rosus quidam et diprecans eum genu flexo dixit si uis potes me mundare ihs autem missertus est eius extendit ma num suam et tagenstangens eum ait illi uolo mandare et cum dix isset statim discessit ab eo lepra eius et mundatus est ei statim et eiecit eum et dicit ei uide nemini dixeris sed uade ostende te principibus sacerdotum et offer pro em undatione tua quae precepit moyses in testimonium illis · · · AT ille egresus coepit predicare et deffamare sermo nem ita ut iam non posset manifeste in ciuitate introire sed foris in desertis locis esse et conueniebant ad eum undi que · · ·
ET iterum intrauit capharnauum et auditum est quod in domo esset et conuenerunt multi ita ut non caper et domus neque ad ianuam et loquebatur eis uerbum et ue nerunt ferentes ad eum paraliticum qui a iiii · portabatur et cum non possent oferre eum illi pre turba nudauerunt tectum ubi erat ihu et pate facientes submisserunt graba tum in quo paraliticus iacebat cum uidisset autem ihs fidem illorum ait paralitico fili dimittuntur tibi peccata tua erant autem illic quidam de scribis sedentes et cogitantes in cor dibus suis quid hic sic loquitur blasphemat quis potest dimittere peccata nisi solus ds quo statim cognito ihs spu sancto quia sic cogitarent intra se dicit illis quid ista cogitatis in cordibus uestris quid est facilius dicere paralitico dimit tuntur tibi peccata tua aut dicere surge tolle gra batum tuum et ambula ut autem sciatis quia potestatem habet filius hominis in terra dimittendi peccata tunc ait pa ralitico tibi dico surge et tolle grabatumgrabatum tuum et uade in domum tuam et statim ille surrexit et sublato grabato abiit coram omnibus ita ut mirarentur omnes et honorificerenthonorificarent dm dicentes quia numnumquam sic uidimus · · · Et egre sus est rursum ad mare omnisque turba ueniebat ad eum et docebat eos et cum preteriret uidit leuuin alphei seden tem ad thiloneum et ait illi sequere me et surgens sequu tus est eum · · · Et factum est cum accumberet in domo illi us multi puplicani et peccatores simul discumbebant cum ihu et discipulis eius erant enim multitudo qui et seque bantur eum et scribae et pharisei uidentes quia mandu caret cum peccatoribus et puplicanis et dicebant discipulis eius quare cum puplicanis et peccatoribus manducat et bi bit magister uester · · · Hoc audito ihs ait illis non necesse habent sani medicum sed qui male habent non enim ueni uocare iustos sed peccatores et erant discipuli iohan nis et pharisęi ieiunantes et ueniunt et dicunt illi cur disci puli iohannis et pharisaeorum ieiunant tui autem discipuli non ieiunant et ait illis ihs numquid possunt filii nuptia rum quamdiu cum illis est sponsus ieiunare quanto tempore habent secum sponsum non possunt iunareieiunare ueniunt autem dies cum auferetur ab eis sponsus et tunc ieiu nabunt in illis diebus nemo enim adsummentum panni rudis adsuit uestimento ueteri alioquin adferetadfferetuel aufert supplemen tum nouum a ueteri et maior scisura fit et nemo mitit nouellum uinum in utres uetres alioquin disrumpet ui num nouum in utres ueteres et uinum effundetur et utres peribunt sed uinum nouum in utres nouos mitti debet et utraque seruantur · · · Et factum est iterum cum sabbatis ambularet per sata et discipuli eius progredi coeperunt et uellere spicas pharisaei autem dicebant ei ecce quid faciunt discipuli tui sabbatis quod non licet eis facere et ait illis numquid legistis quid fecerit dauid quando necessitatem habuit et essuriit ipse et qui cum eo erant quomodo intro iuit in domum di sub abiathar principe sacerdotum et pa nes prepossitionis manducauit quos non licebat ei man ducare nisi solis sacerdotibus et dedit eis qui cum eo erant et dicebat eis sabbatum propter hominem factum est et non homo propter sabbatum itaque dns est filius hominis etiam sabbati · · ·
Et iterum introiuit in sinagogam et erat ibi homo habens manum aridam et obseruabant eum si sabbatiis 'tiis' is compressed as if written later curaret ut accusarent illum et ait ho mini habenti manum aridam surge in medium et dicit eis si licet in sabbatis bene facere an male animam saluam facere an perdere at illi tacebant et circumspiciens eos cum ira contristuscontristatus super cecitatem cordis eorum dicit homini extende manum tuam et extendit et restituta est manus illius sanitati sicut altera · · · Exeuntes autem pha risaei cum hierodianishirodianis consilium faciebant aduersus eum quomodo eum perderent et ihs cum discipulis suis secessit ad mare · · · Et multa turba a galilaea et iudaea sequuta est eum et ab hierusolimis et ab idumea et trans iordanen et qui circa tyrum et sidonem magna multitudo audientes quae faciebat uenerunt ad eum et dixit discipulis suis ut nauicula presto esset illi propter turbam ne conpre merent eum multos enim sanauit ita ut inruerent in eum ut illum tangerent quotquot habebant plagas et sps in mundi cum illum uidebant procidebant ei · · · Et clamabant dicentes tu es filius di et uehimenter comminabatur eis ne manifestarent illum · · · Et ascendens in monte uocauit ad se quos uoluit ipse et uenerunt ad eum et fecit ut essent ·xii · cum illo ut mitteret eos predicare et dedit illis potestatem curan di infirmitates et eieciendi doemonia et ut circumeuntes predicarent aeuangelium Et inpossuit simoni nomen petrus et iacobum zebedaei et iohannem fratrem iacobi et inpossuit eis nomina boanerges quod est filii toni trui et andream et philippum et bartholomeum et matheum et thomam et iacobum alphei et thatheumtatheum et simonem channa neum et iudam scarioth qui tradidit illum et ueniunt ad do mum · · · Et conuenit iterum turba ita ut non possent neque pa nem manducare et cum audissent discipuli sui exierunt te nere eum dicebant enim quoniam in furore uerusuerſus est · · · Et scribae qui ab hierisomishierusolimis discenderant dicebant quoniam beelzebub ha bet et quia in principe doemoniorum hic eiecit doemonia · · · Et con uocatis eis in parabulis dicebat eis quomodo potest satanas satanan eiecere et si regnum in se diuidatur non poterit stare regnum illud et si domus super semet ipsam dispertiatur non poterit illa domus stare et si satanas in semet ipsum con surrexit dispertitus est et non potest stare sed finem habet gap of 7-9 letters, perhaps an erasure nemo potest uassa fortis ingresus in domum diripere nisi prius fortem alliget et tunc domum eius diripiet · · Amen dico uobis quoniam omnia dimittentur filiis hominum pecca ta et blasphemiae quibus plasphemauerunt qui autem plasphe mauerit in spm sanctum non habet in se remissionem neque in hoc sę culo neque in futuro sed reus erit aeterni delicti {eg. note: gap of 4 letters, appear erased quoniam di cebant spm inmundum habet · · · Et ueniunt mater eius et fr atres et foris stantes misserunt ad eum uocantes eum et sedebat circa eum turba et dicunt ei ecce mater tua et fratres tui foris querunt te et respondesrespondens eis ait quę est mater mea et fratres mei et circumspecienscircumspiciens eos qui in circui tu eius sedebant ait ecce mater mea et fratres mei qui enim fecerit uolun tatem di hic frater meus et soror mea est there is a tear in the parchment affecting 3 lines and appears to have been an erasure here by the p.m. et mater · · ·
Et iterum coepit docere ad mare et congregata est ad eum turba multa ita ut in nauem ascendensascendens sederet in mari et omnis turba circa mare su per terram erat et docebat eos in parabulis multa et dice bat illis in doctrina sua audienteaudite ecce exiit seminans ad se minandum et dum seminat aliud cicidit circa uiam et uenerunt uolucres et comederunt illud aliud uero cicidit supra petrosa ubi non habuit terram multam et statim exortum est quoniam non habebat altitudinem terrae et quando exortum est sole autem ortu exestuauit et eo quod non haberet radicem exar uit et aliud cicidit in spinsspinis et creuerunt spinae et suffoca uerunt illud et fructum non dedit et aliud cicidit in terram bonam et dedit fructum ascendentem et crescentem et adfere bat unum ·xxxmum · et unum ·lxmum ·uel sexagentisimum et unum ·cmum · et dicebat qui habet aures audiendi audiat et cum esset singularis inter rogauerunt eum hii qui cum eo erant ·xii · de parabulis et di cebat eis uobis datum est nosse misterium regni di · · · Illis autem qui foris sunt in parabulis omnia fiunt ut uidentes uideant et non uideant et audientes audiant et non intellegant nequando conuertantur et dimittantur eis peccata et ait illis nescitis parabulam hanc et quomodo omnes parabulas cognoscetis · · · Qui seminat uerbum seminat hec autem sunt qui circa uiam ubi seminatur uerbum et cum audierint gap from possible erasure confestim uenit satanas et aufert uerbum quod seminatum est in corda eorum et hii sunt similiter qui supra petrosa semi nantur qui cum audierint uerbum statim cum gaudio accipi unt illud et non habent radicem in se sed temporales sunt the next 3 line lengths are affected by a tear in the parchment deinde orta tribulatione et persequutione propter uerbum confestim scandaliszanturscandaliszant et alii sunt qui in spinis seminantur hii sunt qui uerbum audiunt et erumpnae saeculi et deceptio diuitiarum et circa reliqua concupiscentię introeuntes suffocant uerbum et sine fructu efficiuntur et hii sunt qui supra terram bo nam seminati sunt qui audiunt uerbum et suscipiunt et fructificant unum ·xxxmum · et unum lxmum · sexagisimum et unum ·cmum · · · · ET dicebat illis numquid uenit lucerna ut sub modio pona tur aut sub lecto nonne ut supra candellabrarum pona tur · · · Non est enim aliquid absconditum quod non manifestetur nec factum est occultum sed ut in palam ueniat si quis ha bet aures audiendi audiat · · · Et dicebat illis uidete quid audiatis in qua mensura mensi fueritis remetietur uobis · · · qui enim habet dabitur illi et qui non habet auferetur ab eo · · · Et dice bat illiſ sic est regnum di quemadmodum si eiciatuel iactat homo semen tem in terra et dormiat et exsurgat die ac nocte et semen germinet et increscat dum nescit ille ultro enim terra fruc tificat primum herbam deinde spicam deinde plenum fru mentum in spica et cum se proxeritproduxerit fructus statim mittit falcem quoniam adest mesis · · · Et dicebat cui adsimilabimus re gnum di et cui conparabulae conparabimus illud sicut granum sinapis quod seminatum fuerit in terra omits the rest of this verse and the start of the next ascendit et fit maius omnibus holeribus et facit ramos magnos ita ut possint sub umbra eius aues caeli habitare · · · Et talibus multis parabulis loquebatur eis uerbum prout petera ntpoterant audire sine parabulis autem non loquebatur eis · · · Seorsum autem discipulis suis diserebat omnia Et ait illis illa die cum sero factum esset transeamus contra et dimittentes tur bam adsummunt eum ita ut erat in naui et aliae naues erant cum illo et facta est procella magna uenti et fluctus mittebat in nauem ita ut inpleretur nauis et er at ipse in pupi super ceruicaluel ciui dormiens et excitant eum et dicunt ei magister non ad te pertinet quia perimus et exsurgens comminatus est uento et dixit mari tace ob mutesce et cessauit uentus et facta est tranquillitas ma gna 4:40 et ait illis quid timidi estis necdum habetis fidem 4:40 et ti muerunt timore magno et dicebant ad alterutrum quis putatis est iste quia uentus et mare oboediunt ei
et uene runt trans fretum maris in regione gyrasinorum et exeutiexeunti ei de naui statim occurrit ei de monumentis homo in spu inmun do qui domicilicum habebat in monumentis et neque catenis iam quisquam eum poterat ligare quoniam sepe conpedibus et catenis uinctus disrupisset catenas et conpedes comminuisset et ne mo poterat eum domare et semper nocte ac die in monumen tis et in montibus erat clamans et concidens se lapidibus uidens ihm a longe cocurrit et adorauit eum et clamans uoce ma gna dicit quid mihi et tibi ihu filii di summi adiuro te per dm ne me turqueas dicebat eautem illi ihſ exii sps inmunde ab homine et interrogabat eum quod tibi nomen est et dicit ei legio nomen est mihi quia multi sumus et diprecabatur eum multum ne se expelleret extra regionem Erat autem ibi grex porcorum magnus pascens et diprecabantur eum sps dicentes si eiecis nos mitte nos in porcos ut in eos introeamus et concessit eis statim ihs et exeuntes sps inmundi introierunt in porcos et magno impetu grex porcorum precipitatus est in mare ad duo milia et suffocati sunt in mari · · · Qui autem pascebant eos fugerunt et nuntiauerunt in ciuitatem et in agros et egresi sunt uidere quid esset facti et uenerunt ad ihm et uident illum qui a demoniodoemonio uexabantur sedentem uestitum et sa nae mentis et timuerunt et narrauerunt illis qui uiderant qualiter factum esset ei qui doemonium habuerat et de por cis et rogare eum coeperunt ut discederet a finibus eorum · · · Cumque ascenderet in nauem coepit illum diprecari quia doe monio uexatus fuerat ut esset cum illo et ihs non admissit eum sed ait illi uade in domum tuam ad tuos et adnuntia illis quanta tibi dns fecerit et missertus est tui et abiit et coepit prędicare in decapulli quanta sibi fecisset ihs et omnes mirabantur · · · Et cum transcendisset ihs in naui rursum trans fretum conuenit turba multa ad illum ihm et erat circa mare et uenit quidam de archisinagogis nomine iairus et ui dens eum procidit ad pedes eius et diprecabatur eum mul tum dicens quoniamdne filia mea in extremis est ueni inpone manus tuas super eam ut salua sit et uiuat et abiit cum illo et sequebatur eum turba multa et conprimebant eum et muli er quae erat in profluio sanguinis ab annis ·xii · et fuerat multa perpessa a conpluribus medicis et erogauerat omnia sua nec quicquam proficerat sed magis deterius habebat cum audisset de ihu uenit in turba retro et tetigit uestimen tum eius dicebat enim quia si uel uestimentum eius titigero salua ero et confestim siccatus est fons sanguis eius et sensit corpori quod sanata esset a plaga et statim ihs cognos cens in semet ipso uirtutem quae exierat de illo conuersus ad turbam aiebat quis titigittetigit uestimenta mea et dicebant ei discipuli eius uides turbam conprimentem te et dicis quis me tetigit et circumspiciebat uidere eam quae hoc feceret mu lier autem timens et tremens sciens quod factum esset in se ue nit et procidit ante eum et dixit ei omnem ueritatem ille autem dixit ei filia fides tua te saluam fecit uade in pace et esto sana a plaga tua · · · Adhuc eo loquente ueniunt ab archi sinagogo dicentes ei quia filia tua mortua est quid ultra uexas magistrum ihs autem uerbo quod dicebatur audito ait archisinagogo noli timere tantummodo crede et non admissit quemquam sequi se nisi petrum et iacobum et io hannem fratrem iocobi et ueniunt in domum archisinagogi et uidit tumultum et flentes et ieiulantes multum et ingresus ait eis quid turbamini et ploratis puella non est mortua sed dormit et inridebant eum ipse uero eiectis omnibus ad summit patrem et matrem puellae et qui secum erant et in grediuntur ubi erat puella iacens et tenens manum puellae ait illi thabitha umioumi quod est interpretatum puel la tibi dico surge et confestim surrexit puella et ambula bat · · · Erat autem annorum ·xii · et obstupuerunt omnes stu pore maximo et precepit eis uehimenter ut nemo id sciret et dixit dari illi manducare · · ·
Et egresus in de abiit in patriam suam et sequebantur illum discipu li eius et facto sabbato coepit in sinagoga docere et multi audientes admirabantur in doctrina eius dicen tes unde huic haec omnia et quae est sapientia haec quae data est illi et uirtutes quę per manus eius efficiun tur nonne iste est fabri filius et mariae mater eius et frater iacobi et ioseph et iudae et simonis nonne sorores eius nobiscum hiic sunt et scandaliszantur in eo · · · ET dicebat eis ihs quia non est propheta sine honore nisi in patria sua et in cognatio ne sua et in domo sua et non poterat ibi uirtutem ullam facere nisi paucos imfirmos inpossitis manibus curauit et mirabatur propter incredulitatem eorum · · · ET circum ibat castella in circuicircuitu docens · · · ET conuocauit ·xii · et coepit eos mittere binos et dabat eis potestatem spirituum inmundorum et precipitprecepit eis ne quid tollerent in uia nisi uirgam tantum non peram non panem neque in zona aes sed calciatos sandaliis et ne induerentur duabus tonicis · · · Et dicebat eis quocumque introieritis in domum illic mane te donec exeatis inde · · Et quicumque non reciperint uos omits 'nec audierint uos' ex euntes inde excutite puluerem de pedibus uestris in testimo nium illis · · · Et exeuntes predicabant ut penitentiam agerent et doemonia multa eieciebant et unguebant oleo multos egros et sanabant · · · Et audiuit herodis rex mani festum enim factum est nomen eius et dicebat quia iohannis babtista surrexit a mortuis et propterea uirtutes operantur in illo alii autem dicebant quia helias est alii autem dicebant quia propheta est quassi unus ex prophetis · · · Quo audito herodis ait quem ego decollaui iohannem resurrexit a mortuis · · · Ipse enim herodis missit et tenuit io hannem et uincxit eum in carcerem propter herodiadem uxo rem fratris sui philipphi quia duxerat eam · · · Dicebat enim iohannis herodi non licet tibi habere uxorem fratris suitui herodis autem insiebaturinsidiebatur ei et uolebat occidere eum nec pote rat herodis autem metuebat iohannem sciens eum uirum iustum esse et sanctum et custodiebat eum et audito eo multa ſigna faciebat et libenter eum audiebat et cum dies oportunus accidisset herodis natalis sui cenam fecit principibus et tribunis et pri mis galilae cumque introisset filia ipsius herodiadis et sal tasset et placuisset herodi simulque recumbentibus rex ait puellae pete a me quod uis et dabo tibi et iurauit illi mul ta quia quidquid petieris dabo tibi licet dimedium regni mei quę cum exisset dixit matri suae quid petam et illa dixit caput iohannis babtistae cumque introisset statim cum fes tinatione ad regem petiuit dicens uolo ut protinus des mihi in disco caput iohannis babtistae et contristatus est rex prop ter iusiurandum et propter simul recumbentes noluit eam contristare sed misso statim spiculatore precepit adfer ri capud eius in disco et decollauit eum in carcere et adtullit caput eius in disco et dedit illud puellae et puella dedit ma tri suae quo audito discipuli eius uenerunt et tullerunt cor pus eius et posſuerunt illud in monumento · · · ET conuenientes apos tuli ad ihm renuntiauerunt illi omnia quae egerant et docuerant · · · Et ait illis uenite seorsum in locum desertum et requiescite possillum erant enim qui ueniebant et rediebant multi et nec man ducandi spatium habebant · · · ET ascendensascendentes in naui abierunt in desertum locum seorsum et uiderunt eos abeuntes et cognoue runt multi et pedestres de omnibus ciuitatibus concurrerunt il luc et preuenerunt eos et exiens inde uidit turbam multam ihs et missertus est super eos quia erant sicut oues non ha bentes pastorem et coepit docere eos multa · · · ET cum iam hora multa fieret accesserunt discipuli eius dicentes ei desertus locus est hic et hora iam preteriuit dimitte illos ut euntes in proximas uillosuillas et uicos emant sibi cibos quos manducent et respondens ait illis ihs date illis uos manducare et dixe runt ei euntes emamus denariis ducentis panes et dabimus eis manducare et dicit eis quot panes habetis ite et uidete et cum cognouissent dicunt ei ·u · panes et ii · pisces et precepit illis ut accumbere facerent omnes sęcundum contubernia super uiride foenum et discumbueruntdiscubuerunt per partes per cente nos et per quinquagenos et acceptis ·u · panibus et ii · piscibus intuens in cęlum benedixit et fregit panes et dedit discipulis suis ut po nerent ante eos et duos pisces diuissit omnibus et manduca uerunt omnes et saturati sunt et sustullerunt reliquias fragmentorum ·xii · coffynos plenos et de piscibus erant autem qui manducauerunt · u · uirorum · · · ET statim coegit discipulos suos ascendere in nauem ut preciderent eum trans fretum ad bethaidambethsaidam dum ipse dimitteret populum · · · ET cum dimisis set eos abiit in montem solus orare · · · ET cum sero esset iam erat nauis in medio mari et ipse solus erat in terra et uidens eos laborantes in remigando erat enim uentus con trarius eis et circa quartam uigiliam noctis uenit ad eos ihs ambulans supra mare et uolebat preterire eos at illi uiderunt eum super mare ambulantem putauerunt fan tasma esse et exclamauerunt omnes qui uiderant eum et conturbati sunt et statim loquutus est cum eis et dixit eis confidite ego sum nolite timere · · · ET ascendit ad illos in nauem et cessauit uentus et plus · magis intra se stupebant non enim intellexerunt de panibus erat enim cor illorum obcecatum et cum transfretassent uenerunt in terram genesareth et adplicuerunt · · · Cumque egresissentegressissent de naui continuo cogno uerunt eum uiri loci illius et percurrentes im uniuersam re gionem illam coeperunt in grabatis eos qui se male habe bant circumferre ubi audiebant esse eum et quocumque introiebat in uicos uel in uillas aut in ciuitates in plateis ponebant infirmos · et diprecabantur eum ut uel fymbri am uestimenti eius tangerent ; et quotquot tangebant eum · salui fiebant · · ·
ET conueniunt ad eum pharisei et qui dam de scribis uenientes ab hierusolimis et cum uidis sent quosquosdam ex discipulis eius communibus manibus id est non lotis manducare panem uituperauerunt pharisęi enim et iudęi nisi crebro lauent non manducant tenentes traditionem seniorum et a foro nisi babtiszentur non comedunt et alia multa sunt quae tradita sunt eis seruare babtismata ca licum et orceorumurceorum et aeramentorum et lectorum · · · ET interro gauerunt eum pharisaei et scribae quare discipuli tui non ambulant iuxta traditionem seniorum sed communibuscummunibus ma nibus manducant panem at ille respondens ait illis bene pro phetauit essaias de uobis hippochritis sicut scriptum est populus hic labiis me honorat cor autem eorum longe est a me in uanum autem me colunt docentes doctrinas et precepta ho minum relinquentes enim mandatum di tenentes traditionem hominum babtismata urceorum et calicum et alia similia hiis facitis multa et dicebat illis bene inritum facitis precep tum di ut traditionem uestram seruetis moyses autem dixit honora patrem tuum et matrem tuam et qui maledixerit patri uel matri morte morietur uos autem dicitis si dixerit homo patri aut matri corban quod est donum quodcumque eſt ex me tibi proderit et ultra non dimittitis eum facere quic quam patri suo uel matri rescindentesrescendentes uerbum di per tra ditionem uestram quam tradidistis et similia huiusmodi multa facitis et aduocans iterum turbam dicebat illis audi te me omnes et intelligite nihil est extra hominem introiens in eum quod possit eum coinquinare sed que de homine proce dunt illa sunt quae cummunicant hominem si quis habet au res audiendi audiat · · · Et cum introisset in domum a turba in terrogabant eum discipuli eius parabulam et ait illis sic et uos inprudentes estis non intelligitis quia omne quod extrinsecus introiens in hominem non potest eum cummunica re quoniam non intrauit in cor eius sed in uentrem et in secessum exiit purgans omnes escas dicebat autem quoniam quae de homine exeunt illa coinquinant hominem ab intus autem de corde hominum cogitatio nes malae procidunt adulteria fornicationes homicidia furta auaritiae nequitiae dolus inpucitiainpudicitia oculus malus blasphemia superbia stultitia omnia haec mala ab intus procedunt et communicant hominum et inde surgens abiit in fines tyri et sidonis et ingresus in domum neminem uoluit scire et non potuit latere mulier enim statim ut audiuit de eo cuius filia habebat spm inmundum intrauit et procedit ad pedes eius erat enim mulier gentilis sirophenisa genere · · · ET roga bat eum ut doemonium eieceret de filia eius qui dixit illi si ne prius saturari filios non est enim bonum summere panem filiorum et mittere canibus at illa respondens dixit ei utique dne nam et catelli ędunt sub mensa de micis puerorum et ait illi ihs propter hunc sermonem uade et exiit doemonium a filia tua cum abiisset domum suam inuenit puellam iacentem supra lectum et doemonium exisse · · · Et iterum exiens de finibus tyri uenit per sidonem ad mare galilae inter medios fines decapoleosdecapholeos et adducunt ei surdum et mugillatum et dipreca bantur eum ut inponat illi manum et adprehendens eum de turba seorsum missit digitos suos in auriculas illius et expuens tetigit linguam eius et respiciens in caelum ingemuit et ait illi efheta quod est aperireadaperire et statim apertae sunt aures eius et solutum est uinculum linguae eius et loqueba tur recte et precepit illis ne cui dicerent · · · Quanto autem eis precipiebat tanto magis plus predicabant et eo amplius admirabantur dicentes bene omnia facit et surdos facit audire et mutos loqui · · ·
IN Illis diebus iterum cum turba mul ta esset nec haberent quod manducarent conuocatis discipulis ait illis missereor turbaeuel super turbam huic quia ecce iam tri duo sustinent me nec habent quod manducent et si dimisse ro eos ieiunos in domum suam defficient in uia quidam enim ex eis de longe uenerunt et respoderuntresponderunt ei discipuli sui unde istos poterit quis hic saturare panibus in solitudine et in terrogauit eos quot panes habetis qui dixerunt ·uii · et precepit turbae discumbere super terram et accipiens ·uii · panes gratias agens fregit et dabat discipulis suis ut adponerent et adpossuerunt turbae et habebant pisci culos paucos et ipsos benedixit et iussit adponi et mandu cauerunt et saturati sunt et sustullerunt quod supera uerat de fragmentis ·uii · sportas erant autem qui manducau erunt quassi · iiii · et dimissit eos et statim ascendens nauem cum discipulis suis uenit in partes dalmanutha::::::::::::: Et exierunt pharisaei coeperunt conquirere cum eo querentes ab illo signum de caelo temptantes eum et ingemescens spu ait · · · Quid generatio ista querit signum amen dico uobis si dabitur generationi isti signum et dimittens eos ascendens iterum nauem et abiit trans fretum et obliti sunt summere panes et nisi unum panem non habebant secum in naui · · · ET precipiebat eis ihs dicens uidete cauete a fermento pharisaeorum et saduc aeorum et fermento herodis · · · et cogitabant ad alterutrum dicen tes quia panes non habemus quo cognito ait illis ihs quid co gitatis quia panes non habetis nondum cognoscitis neque intel legitis adhuc cęcatum habetis cor uestrum oculos habentes non uidetis et aures habentes non auditis nec recordamini quandoquomodo ·u · panes fregi in u · et quot cofynos fragmentorum sus tullistis et dicunt ei xii · quanto et uii panes in · iiii · quot sportas fragmentorum tulistis dicunt ei ·uii · et dicebat eis quomodo nondum intellegetis · · · Et ueniunt bethsaida et adducunt ei cecum et roga bant eum ut illum tangeret et adprehendens manum ceci duxit eum extra uicum et spuens in oculos eius inpossitis manibus suis interrogauit eum si aliquid uideret et aspiciens ait uideo ho mines uelut arbores ambulantes deinde iterum inpossuit manus super oculos eius et coepit uidere et restitutus est ita ut uideret clare omnia et missit eum in domum suam dicens uade in domum tuam et si in uicum introieris nemini dixeris · · · Et eg resus est ihs et discipuli eius in castella cessarae philipphi et in uia interrogabat discipulos suos dicens quem me di cunt esse homines qui responderunt illi dictesdicentes iohannem babtistam alii heliam alii uero quassi unum ex prophetis tunc dicit illis uos uero quem me dicitis esse · · · Respondens petrus ait ei tu es xps et comminatus est eis ne cui dicerent de illo et coepit docere eos quoniam oportet filium hominis multa pati et reprobari a senioribus et a sumis sacerdotibus et scribis et occi di et post tres dies resurgere et palam uerbum loquebatur · · · Et adprehendens eum petrus coepit increpare eum qui conuer sus et uidens discipulos suos comminatus est petro dicens uade retro me satanas quoniam non sapis quae di sunt sed quae hominum::: Et conuocata turba cum discipulis suis dixit eis si quis uult post me uenire deneget se ipsum et tollat crucem suam et se quatur me qui enim uoluerit animam suam saluam facere perdet eam qui autem perdiderit animam suam propter me et propter euangelium saluam eam faciet quid enim proderit homini si lucre tur uniuersum mundum et detrimentum faciat animae suae aut quid dabit homo commutationis pro anima sua · · · Qui enim confussus me fuerit et mea uerba in generatione ista adultera et peccatrice et filius hominis confundetur eum cum uenerit in gloria patris cum angelis sancti s · · · ET dicebat illis amen dico uobis quia sunt quidam de hnchinc stantibus qui non gustabunt mortem donec uideant regnum di ueniens in uirtute
et post dies sex adsumpsit ihs petrum et iacobum et iohannem et ducit illos in m ontem excelsum seorsum solus et transfiguratus est coram ipsis et uestimenta ipsius facta sunt splendentia candida uelut nix qualia fullo super terram non potest facere candida et apparuit illis helias cum moysse erant loquentes cum ihu et respondens petrus ait ihu rabbi bonum est hichiic nos esse et faciamus tria tabernacula tibi unum et moyssi unum et heliae unum non enim sciebat quid diceret erant enim in timore exterriti et facta est nubs obumbrans eos et uenit uox de nube dicens hic est filius meus carissimus audite illum et statim circumspiciencircumspicientes neminem amplius uiderunt nisi ihm tantum secum et discendentibus illis de monte precepit illis ne cui quae uidissent narrarent nisi cum filius hominis a mortuis resurre xerit · · Et uerbum continuerunt apud se conquirentes quid esset cum a mortuis resurrexerit · · · Et interrogabant eum dicentes quid ergo dicunt scribae et pharisaei quia heliam oportet ueni re primum qui respondens ait illis helias cum uenerit primo res tituet omnia et quomodo scriptum est in filium hominis ut multa patiatur et contempnatur sed dico uobis quia et helias iam uenit et fecerunt illi quaecumque uoluerunt sicut scriptum est de eo · · · Et ueniens ad discipulos suos et uidit turbam multamuel magnam circa eos et scribas conquirentes cum illis et confestim omnis populus ui dens eum stupefactus est et expauerunt et occurrentes salutaba nt eum et interrogauit eos quid inter uos conquiritis · · · Et res pondens unus de turba dixit magister adtulli filium meum ad te habentem spm inmundum qui ubicumque eum adprehenderit allidit eum et spumat et stridit dentibus et arescit et duxi disci pulis tuis ut eiecerent illum et non potuerunt qui respondens ait illis o generatio incredula quamdiu apud uos ero quamdiu patiar uos adferte illum ad me et adtullerunt eum et cum ui disset eum statim sps discerpsit eum conturbans et elisus in terra uolutabatur spumans et interrogauit patrem eius quantum temporis est ex quo ei hoc accedit at ille ait ab imfantia et frequenter eum et in ignem et in aquam missit ut eum perderet sed si quid potes adiuua nos missertus eſto nostri · · · Ihs autem ait illi si potes credere omnia possibilia sunt creden ti et continuo exclamans pater pueri cum lacrimis aiebat credo dne adiuua incredulitatem meam et cum uideret ihs concurren tem turbam comminatus est spu i inmundo dicens illi surde uel ſtulte et mute sps tibi precipio exii ab eo et amplius ne introeas in eum et clamans et multum discerpens eum exiit ab eo et factus est sicut mortuus ita ut multi dicerent quia mortuus est ihs autem tenens manum eius eleuauit eum et surrexit · · ET cum introisset domum discipuli eius secreto interrogabant eum quare nos non potui mus eiecere eum et dixit illis ihs hoc genus in nullo potest exire ni si in oratione et ieiunio · · · ET inde profecti pretergrediebantur galilaeam nec uolebat quemquam scire docebat autem discipulos suos et dicebat illis quoniam filius hominis tradetur in manus homi num et occident eum et occisus tertia die resurget at illi ignora bant uerbum et timebant interrogare eum · · · ET uenerunt caph arnauum qui cum domi essent interrogabat eos quid in uia trac tabatis · · · At illi tacebant siquidem in uia intra ſe disputauerant qu is illorum maior esset et resedens uocauit ·xii · et ait illis si quis uult primus esse erit omnium nouissimus et omnium minister · · · Et accipiens puerum statuit eum in medio eorum quem cum conspe xissetconsplexisset dixit illis quisquis unum ex huiusmodi pueris susceperit in nomene meo me recipit et qui me susceperit non me suscipit sed eum qui me missit · · · Respondit illi iohannisiohannes dicens magister uidi mus quendam in nomene tuo eiecentem doemonia qui non sequitur nos et prohibuimus eum ihs autem ait nolite prohibere eum nemo est enim qui faciat uirtutem in nomine meo et possit cito male lo qui de me qui enim non est aduersum uos pro uobis est · · · Quisqu is enim potum dideritdederit uobis calicem aquae frigidae tantum in nomine meo quia xpi estis amen dico uobis quia non perdet mercidem suam · · · Et quisquis scandaliszauerit unum ex hiis possillispussillis credentibus in me bonum est illi magis si circumdaretur mola asinaria in collo eius et in mare mitteretur · · · Et si scandaliszauerit te manus tua abscide illam bonum est tibi debilem introire in uitam quam duas manus habentem mitti in gyhennam ignis inextinguabilis · · · Ubi uermis eorum non moritur et ignis non extin guitur et si pes tuus te scandaliszat ambuta illum bonum est tibi cludum introire in uitam ęternam quam duos pedes habentem mitti in gyhennam ignis inextinguabilis ubi uermis eorum non mo ritur et ignis non extinguitur quod si oculus tuus scandaliszat te eiece eumet proiece abſ te bonum est tibi luscum introire in regnum di quam duos oculos habentem mitti in gyhennam ignis ubi uermis eorum non moritur et ignis non extinguitur omnis enim ignis salietur et omnis uictima salietur · · · Bonum est sal quod si sal insulsum fuerit in quo illud condieturcondietiſ habete in uobis salem et pacem habete inter uos · · ·
Et inde surgens uenit in fines iudeae ultra iordanen et conueniunt iterum turbae ad eum et sicut consueue rat iterum docebat eos et accidentes pharisaei iterum inter rogabant eum si licet uiro uxorem dimittere temptantes eum at ille respondens dixit eis quid uobis precepit moyses qui dixerunt moyses permissit libellum repudi scribere et di mittere uxorem quibus respondens ihs ait illis ad duritiam cordis uestri scribsit uobis moiſeſ preceptum hoc ab initio autem creaturae masculum et feminam fecit illos ds dicens propter hoc relinquet homo patrem et matrem et adherebit uxori suae et erunt duo in car ne una itaque iam non sunt duo sed una caro quod ergo ds iunc xit homo non separet · · · Et in domum iterum discipuli eius de eodem interrogauerunt eum · · · Et dicit illis quicumque dimisserit uxorem suam et aliam duxerit adulterium comittit super eam et si uxor dimisserit uirum suum et ali nubserit moechatur · · · Et offereba nt ei paruolosparuulos ut tangeret illos Discipuli autem comminabantur offerentibus quos cum uideret ihs indigne tullit et ait illis sinite paruulosparuulos uenire ad me et ne prohibueritis eos talium est enim regnum caelorumuel di amen dico uobis quisque non reciperit regnum di ue lut paruulus non intrabintrabit in illud et conplexans eos et inponens manus super eos benedicebat eos · · · Et cum egresus esset in uiam procurrens quidam genu flexu ante eum rogabat eum dicens magis ter bone quid faciam ut uitam aeternam percipiam ihs autem dixit ei quid me dicis bonum nemo bonus nisi solus ds precepta nos ti ne adulteres ne occidas ne fureris ne falsum testimonium dixeris ne fraudem feceris honora patrem tuum et matrem tuam et respondens ait illi magister haec omnia obseruaui a iuuentu te mea · · · Ihs autem intuens eum dilexit eum et dixit illi unum tibi deest uade quaecumque habes uende et da pauperibus et habebis thesaurum in cae lo et ueni sequere me · · · Qui contristatus in uerbo abiit merens erat enim habens multas possessiones et circumspiciens ihs ait discipulis suis quam dificile qui pecunias habent in regnum di intrabunt discipuli autem obstupescebant in uerbis eius at ihs rursus respondens ait illis filioli quam difficile est confiden tes in peconis in regnum di introire facilius est camellum per fo ramen acus transire quam diuitem intrare in regnum di qui magis mirabantur dicentes ad semet ipsos et quis potest sal uus fieri intuens illos ihs ait hoc apud homines inpossibile est sed non apud dm omnia enim apud dm possibilia sunt et coepit petrus dicere ei ecce nos dimissimus omnia et sequuti sumus te quod ergo erit nobis · · · Respondens ihs ait amen dico uobis nemo est qui relinquerit domum aut fratres aut sorores aut patrem aut matrem aut filios aut agros propter me et propter euangelium qui non accietaccipiet centies tantum nunc in tempore hoc domus et fratres et sorores et matres et filios et agros cum persequutionibus et in fu turo sęculo uitam eternam · · · Multi autem erunt primi nouissimi et nouissimi primi · · · Erant autem in uia ascendentes in hierusolima et precedebat illos ihs et stupebant et sequentes timebant et summens iterum ·xii · coepit illis dicere quae essent ei uentura quia ecce ascendimus in hierusolima et filius hominis tradetur prin cipibus sacerdotum et scribis et senioribus et dampnabunt eum morti et tradent eum gentibus et inludent ei et conspuent eum et flagellabunt eum et interficient eum et tertia die resurget · · · Et accidunt ad eum iacobus et iohannis filii zebedęi dicentes ma gister uolumus ut quodcumque petierimus facias nobis at il le dixit quid uultis ut faciam uobis et dixerunt da nobis ut unus ad dexteram tuam et unus ad sinistram tuam sedeamus in glo ria tua ihs autem dixit eis nescitis quid petatis potestis bibere calicem quem ego bibiturus sum aut babtismo quo ego babtis zor babtiszari at illi dixerunt ei possumus ihs autem ait eis calicem quem bibo bibetis et babtismo quo ego babtiszor bab tiszaminibabtiszabimini sedere autem ad dexteram meam aut ad sinistram non est meum dare uobis sed quibus paratum est · · · Et audientes ·x indig nati sunt de iacobo et iohanne ihs autem uocans eos ait illis sci tis quia hii qui uidentur principari gentibus dominantur eis et principes eorum potestatem habent ipsorum non ita est autem in uobis sed quicumque uoluerit fieri maior erit uester minis ter et quicumque in uobis uoluerit primus erit omnium seruus · · · Nam et filius hominis non uenit ut ministreturministraretur ei sed ut minis traret et daret animam suam red_emptionem pro multis::::: Et ueniunt hiericho et proficiscente eo de hiericho et discipulis eius et plurima multitudine filius time barimeasbartimeas cecus sedebat iuxta uiam mendicans qui cum audisset quia ihs naszarenus est coepit clamare et dicere filii dauid ihu misserere mei et comminabantur ei multi ut taceret at ille multo magis clamabat filii dauid misserere mei et stans ihs precepit illum uocari et uocant cecum dicentes ei animequior esto sur ge uocat te magister qui proiecto uestimento suo exiliens uenit ad eum et respondens illi ihs dixit quid uis tibi faciam ce cus autem dixit ei rabboni ut uideam ihs autem dixit illi uade fides tua te saluum fecit et confestim uidit et sequebatur eum in uia · · ·
Et cum adpropinquaret hierusolimae et bethaniae ad montem oli ueti mittit duos ex discipulis suis et ait illis ite in castellum quod contra uos est et statim introeuntes in illud inueni etis pullum ligatum super quem adhuc gap, appearing to be erasure of 3 letters, 'eum' nemo hominum se dit soluite illum et adducite et si quis uobis dixerit quid facitis dicite quia dno necessarius est et continuo illum dimittet huc · · · Et abeuntes inuenerunt pullum ligatum ante ianuam foris in biuio et solunt eum et quidam de illic stantibus dicebant illis quid facitis soluentes pullum qui dixerunt illis sicut preciperat illis ihs et dimisserunt eis et duxe runt pullum ad ihm et inpossuerunt illi uestimenta sua et sedit super eum multi autem uestimenta sua instrauerunt in uia alii autem frondes de arboribus cedebant et sternebant in uia · · · Et qui preiebant et qui sequebantur clamabant dicen tes osanna benedictus qui uenit in nomine dni benedictum quod uenit regnum patris nostri dauid osanna in excelsis · · · ET introiuitintrauit ihs in hierusolima in templum et circumspectis om nibus cum iam uespera esset hora exiit in bethania cum ·xii · dis dipulis suis et alia die cum exiret a bethania essuriit cumque uidisset a longe ficum habentem folia et uenit uidere si quid forte inueniret in ea et cum uenisset ad eam nihil inuenit preter folia non enim erat tempus ficorum et respondens dixit etiam non amplius in ęternum quisquam ex te nemo fructum manducet et audie bant discipuli eius · · · Et ueniunt hierusolimam et cum introisset templum coepit eiecere uendentes et ementes in templo et mensas nummulariorum et cathedras uendentium columbas euertit et non sinebat ut quisquam transferet uas per templum et docebat dicens eis nonne scribtum est quia domus mea domus orationis uocabitur omnibus gentibus uos autem fecistiſ eam speluncam latronum · · · · Quo audito principes sacerdotum et scribae querebant quomodo eum perderent timebant enim eum quoniam uniuersa turba mirabatur super doctrinam eius · · · Et cum uespera facta esset egrediebatur de ciuitate et cum transfretassent uiderunt ficum aridam fac tam a radicibus et recordatus petrus dicit ei rabbi ecce ficus cui maledixisti aruit · · · Et respondens ihs ait illis habete fidem di amen dico uobis quia quicumque dixerit huic monti tollere et mittere in mare et non hessitauerit in corde suo sed credide ritcrediderit quia quodcumque dixerit fiat fiet ei · · · Propterea dico uobis omnia quęcumque orantes petitis credite quia accipietis et ueniet uobis · · · Et cum stabitis ad orandum dimittite si quid habe tis aduersus aliquem ut pater uester qui in celis est dimittat uobis peccata uestra quod si uos non dimisseritis nec pater uester qui in celis est dimittet uobis peccata uestra · · · Et ue niunt rursum hierusolimam et cum ambularet in templo accedunt ad eum summi sacerdotes et scribae et seniores et dicunt illi in qua potestate haec facis et quis tibi dedit hanc potestatem ut haec facias · · · Ihs autem respondens ait illis interrogointerrogobo uos et ego unum uerbum et respondete mihi et dicam uobis in qua potestate haec faciam baptismum iohannis de celo erat an ex hominibus respon dete mihi at illi cogitabant secum dicentes si dixerimus de ce lo dicet nobis quare ergo non credidistis ei si dicemus ex hominibus timemus populum omnes enim habebant iohannem quia uere pro pheta esset et respondentes dixerunt ihu nescimus respon dens ihs ait illis nec ego dico uobis in qua potestate haec facio:::
Et coepit illis in parabulis loqui uineam pastinauit homo et circumdedit sepem et fodit lacum et edificauit turrem et loca uit eam agricolis et peregre profectus est et missit ad agri culas in tempore seruum ut ab agriculis acciperet de fruc tu uineae qui adprehensum eum ciciderunt et dimisserunt eum uacuum et iterum missit ad illos alium seruum et illum in capi te uulneruntuulnerauerunt et contumeliis adficerunt et rursum alium mis sit et illum occiderunt et plures alios quosdam cedentes alios uero occidentes adhuc ergo habens unum filium carissimum et illum missit ad eos nouissimum dicens quia reuerebunturuerebuntur filium meum coloni autem dixerunt ad inuicem hic est heres uenite occidamus eum et nostra erit heriditashereditas eius et adprehendentes eum occiderunt et eiecerunt extra uineam quid ergo faciet dns uinae et ueniet et perdet colonos et dabit uineam aliis nec scripturam hanc legis tis lapidem quem reprobauerunt edificantes hic factus est in capudcaput anguli a dno factum est istud et est mirabile in ocu lis nostris · · · ET querebant eum tenere et timuerunt turbam cognouerunt enim quoniam ad eos parabulam hanc dixerit et relicto eo abierunt · · · ET mittunt ad eum quodamquosdam cum herodianis ex pha risaeis ut eum caperent in uerbo qui uenientes dicunt ei magis ter scimus quoniam uerax es et non curas quemquam nec enim uides in faciem hominum sed in ueritate uiam di doces dic ergo nobis licet tributum dari cessari an non dabimus qui sciens uersutiam eorum ait illis quid me temptatis adferte mihi denarium ut uideam at illi obtullerunt ei et ait illis cuius imago haec et inscribtio dicunt illi cęssaris respondens autem ihs ait illis reddi te ergo quae sunt cessaris cessari et quae sunt di do et mirabantur super eum et uenerunt ad eum sadducaei qui dicunt resurrectio nem non esse et interrogabant eum dicentes magister moyses nobis scribsit ut si cuius frater mortuus fuerit et dimisse rit uxorem et filius non relinquerit ut accipiat frater eius uxorem ipsius et resuscitet semen fratri suo ·UII · ergo fratres erant apud nos et primus uxorem accepit et mortuus est non relicto semine et secundus accepit eam et mortuus est et nec iste reliquit semen et tertius similiter et acciperunt eam simi liter ·UII · et non relinquerunt semen nouissima omnium defuncta est et mulier in resurrectione ergo cum resurrexerint cuius de hiis erit uxor ·UII · enim habuerunt eam uxorem et respondens ihs ait illis nonne ideo erratis non scientes scribturas n_eque uirtutem di cum enim a mortuis resurrexerint neque nubent neque nubentur sed erunt tamquam angeli in cęlis de mortuis autem quod resurgant non legistis in libro moysi super rubum quomodo dixerit illi ds inquiens ego sum ds abrachamabraham et ds issacissaac et ds iacob non est ds mortuorum sed uiuentium uos ergo multum erra tis · · · ET accessit unus de scribiis qui audierant illo conquiren tes quoniam bene illis responderit interrogauit eum magister quod est primum omnium mandatum ihs autem respondit ei quia primum omnium mandatum est audi israhel dns ds tuus ds unus est et diliges dnm dm tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua et ex tota mente tua et ex tota uirtute tua hoc est primum mandatum secundum autem simi le huic diliges proximum tuum tamquam te ipsum maius horum aliud mandatum non est: · ET ait illi scriba bene magister in ueri tate dixisti quia unus ds est et non est alius preter eum et ut diligatur ex toto corde et ex toto intellectu et ex tota anima et ex tota fortitudine et diligere proximum tamquam se ipsum maius est omnibus holocaustomatibusholochaustomatibus et sacrificis ihs autem uidens quod sapienter respondisset et di xit illi non es longe a regno di · · · ET nemo iam audebat eum interrogare ; · · ET respondens ihs dicebat in templo docens · · · quomodo dicunt scribae xpm filium esse dauid ipse enim dauid dicit in spu sancto dixit dns dno meo sede a dextris meis donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum ipse ergo dauid dicit eum dnm unde filius eius est et multa turba eum liben ter audiuit · · · ET dicebat eis in doctrina sua cauete a scri biis qui uolunt in stolis ambulare et salutari in foro et in primis cathedris sedere in sinagogis et primos discumbitus in cenis · · · Qui deuorant domus uiduarum sub obtentu prolixae orationis hii accipient prolixius iudicium et sedens dns contra gazofilacium aspiciebat quomodo turba iactarent aes in ga zofilacium et multi diuesdiuites iactabant multa cum uenisset autem una uidua paupercula missit duo minuta quod est quadrans et conuocans discipulos suos ait illis amen dico uobis quoniam uid ua haec paupercula plus omnibus missit qui misserunt in gazofi cium omnes enim ex eo quod habundabat illis misserunt haec uero de penuria sua omnia quę habuit missit totum uictum suum::::::
ET cum egrediretur de templo ait illi unus ex de discipulis suis magister aspice quales lapides et quales structurae templi et respondens ihs ait illi uide has magnas edificationes non relinquetur lapes super lapidem qui non distruatur · · · ET cum sederet in montem oliuarum contra templum interrogabant eum sepe ratim petrus et iacobus et iohannis et andreas dic nosnobiſ quando ista runterunt et quod signum erit quando hęc omnia incipient consum mari et respondens ihs coepit dicere illis uidete ne quis uos se ducat multi enim gap of 2-4 letters uenient in nomine meo dicentes quia ego sum xps et multos seducent cum audierisaudieritis autem bella et opiniones bello rum ne timueritis oportet enim haec fieri sed nondum est finis exsur get enim gens super gentem et regnum super regnum et erunt terrae motus per loca et fames initium dolorum haec omnia · · · Uidete autem uos met ipsos tradent enim uos in conciliis et in sinagogis suis uapulabi tis ante presides et reges stabitis propter me in testimonium illis · · · ET in omnes gentes primum oportet predicari euangelium:::: ET cum duxerint uos tradentes nolite precogitare quid loqua mini sed quod datum fuerit uobis in illa hora id loquimini non enim uos estis loquentes sed sps sanctus tradet autem frater fratrem in mortem et pater filium et insurgent filii in parentesparantes et morte eos adficient et eritis odio omnibus hominibus propter nomen meum qui autem sustinuerit usque in finem hic saluus erit · · · Cum autem uideritis abomi nationem dissolationis stantem ubi non debet qui legit intellegat Tunc qui in iudaea sunt fugiant in montes et qui super tectum non discendat in domum ut tollattullat quid de domo sua et qui in agro erit non reuertatur retro tolleretullere uestimentum suum Uae autem pregnatibus et nutrientibus in illis diebus · · · Orate uero ut ne fiat fu ga uestra hieme uel sabbosabbato · · · Erunt enim dies illi tribulationis tales quales non fuerunt ab initio creaturae quam condi dit ds usque nunc neque fient · · · ET nisi breuiasset dns dies non fuis set salua omnis caro sed propter electos quos elegit bre uiabit dies · · · ET tunc si quis uobis dixerit ecce hiic est xps aut ecce illic ne crederitis · · · EXsurgent enim pseudo xpi et pseudopro phetae et dabunt signa magna et portenta ad seducendos si fieri possit etiam electos uos ergo uidete ecce predixi uobis omnia · · · IN illis diebus post tribulationem illam sol contenebra bitur et luna non dabit splendorem suum et stellae cęli erunt decidentes et uirtutes quae sunt in cęlis mouebuntur · · · ET tunc uidebunt filium hominis uenientem in nubibus cum uirtute multa et gloria et tunc mittet angelos suos et congregabunt electos suos a quatuor uentis a summo terrae usque ad summum caeli a ficu autem discite parabulam cum iam ramosramus eius tener fuerit et folia nata fuerint cognoscitis quia in proximo sit aestas sic et uos cum uideritis haec fieri scitote quod in proximo sit in osteis amen dico uobis quoniam non trasiet generatio haec donec omnia ista fiant caelum et terram transibunt uerba autem mea non transibunt · · · De die autem illa uel hora nemo scit neque an geli in cęlo neque filius nisi pater · · · UIdete uigilate et orate nescitis enim quando tempus sit · · · Sicut homo qui peregre profec tus est reliquit domum suam et dedit seruis suis potestatem cuiusque operis et ianitori precipiat ut uigilet · · · Uigilate ergo nescitis enim quando dns domus ueniat sero an media nocte an galli cantu an mane ne cum uenerit repentereppente inueniat uos dormientes quod autem uobis dico uigilate omnibus dico uigilate
Erat autem pascha et azaemorum post biduum · · · ET querebant sum mi sacerdotes et scribae quomodo eum tenerent et occiderent eum dolo dicebant enim non in die festo ne forte tumultus fieret in populouelpopuli ET cum esset bethaniae in domo simonis leprosi et recumberet uenit mulier habens alabastrum ungenti nardi pistici pretio si et fracto alabastro effudit super caput eius erant autem quidam indigne ferentes intra semet ipsos et dicentes ut quid perditio istauel haec ungenti facta est poterat enim ungentum is tud uenundari plus quam ·ccctis ·tricentis denaris et dari pauperibus et fremebant in eam. ; ihs autem dixit. ; sinite eam quid illi molesti estis bonum opus operata est in me semper enim pauperes habebitis uobiscum et cum uolueritis potestis illis benefacere me autem non semper habebitis · · · Quod habuit haec fecit preuenit ungereunguere corpus meum in sepulturam amen dico uobis ubicumque predica tum fuerit hoc euangelium in uniuersum mundum et quod fecit haec narrabitur in memoriam ipsius · · · ET iudas scariotisscariothis unus de xii · abiit ad summos sacerdotes ut proderet xpm illis qui audientes gauissi sunt et promisserunt ei pretium se datu ros et querebat quomodo eum oportune traderet et primo die azaemorum quando pascha immolabant dicunt ei disci puli quo uis eamus et paremus tibi ut manduces pascha et mit tit duos ex discipulis suis: · et dicit illis: · ite in ciuitatem et occurret uobis homo lagonam aquae baiolans sequamini eum et quocum que introierit dicite domino domus quia magister dicit ubi est reffectio mea ubi pascha cum discipulis meis manducem et ipse uobis demonstrabit caenaculum grande stratum et illic para te nobis · ; et abierunt discipuli eius et uenerunt in ciuitatem et inuenerunt sicut dixerat illis et parauerunt pascha:::::::::::: Uespere autem facto uenit cum xii · discipulis suis et discumbentibus illis et manducantibus ait ihs amen dico uobis quia unus ex uobis me tradet qui manducat mecum · · · At illi coeperunt contris tari et dicere ei singillatim numquid ego sum · · · Qui ait illis unuſ ex duodecim qui intinguitintingit mecum manum in catino et filius quidem hominis uadit sicut scriptum est de eo · · · Uae homini illi per quem filius hominis traditur bonum ei si natus non fuis set homo ille · · · ET manducantibus illis accepit ihs panem et benedicens fregit et dedit eis · ; summite hoc est corpus meum · · · ET accepto calice gratias agens dedit eis et biberunt ex eo omnes et ait illis · ; hic est sanguis meus noui testamen ti qui pro multis effunditur amen dico uobis quoniam non bibam de genimine uitis usque in diem illum cum illud bibam uobis cum nouum in regno di · · · ET ymno dicto exierunt in montem oliuarum ET ait illis ihs omnes uos scandaliszamini in ista nocte quia scriptumscribtum est percutiam pastorem et dispergentur oues · · · Sed posteaquam resurrexero precedam uos in galilaeam · · · Petrus autem ait ei et si omnes scandaliszati fuerint sed non ego et ait illi ihs amen dico tibi quia tu hodie in hac nocte prius quam bis gallus uocem dederit ter me es negaturus es · · · At ille amplius loquebatur et si oportuerit me simul commori tibi non te negabo similiter autem et omnes dicebant · · · ET uenerunt in predium cui nomen est gethsamani et ait discipulis suis · · · Sede te hiic donec orem et adsumpsit petrum et iacobum et iohannem secum et coepit pauere et tedere · · · ET ait illis · ; tristis est anima mea usque ad mortem sustinete hiic et uigilate mecum · · · ET cum processiset paululum procedit in faciem suam super terram et orabat ut si fieri possituel posset transiret ab eo hora et dixit · ; abba pater omnia tibi possibilia sunt transfer a me calicem hunc · · · Sed non quod ego uolo sed quod tu et uenit ad eos et inuenit eos dormientes et ait petro simon dormis non potuisti una hora uigilare mecum · · · Uigilate et orate ut non intretis in temptationem · · · Sps quidem prumptus est caro uero imfirma · · · ET iterum abiens orauit eundem sermonem dicens et reuersus denuo inuenit eos dormientes erant enim oculi eorum ingrauati a somno et ignorabant quid responderent ei et uenit tertio et ait illis dormite iam et requiescite · · · Sufficit uenit hora ecce traditur filius hominis in manus peccatorum surgite eamus ecce qui me tradet prope est · · · ET adhuc eo loquente uenit iudas scarioth unus ex xii · et cum eo tur ba multa cum gladiis et lignis missi a summis sacerdotibus et scribis et senioribus · · · Diderat autem traditor eius signum eis dicens quemcumque osculatus fuero ipse est tenete eum et ducite et cum uenisset statim accedens ad eum ait have rab bi et osculatus est eum at illi manus iniecerunt in eum et tenue runt eum · · · Unus autem quidam de circumstantibus educens gladium et percussit seruum summi puntificis et amputauit illi auricu lam · · · ET respondens ihs ait illis tamquam ad latronem existis cum gladiis et lignis conprehendere me quotidie eram apud uos in templo docens et non me tenuistis sed ut inpleantur scripturae · · · Tunc discipuli eius omnes relinquentes eum fugerunt · · · Adoles cens quidam sequebatur illum · · · Amictus sindone super nudo et tenuerunt eum at ille reiecto sindone nudus profugit ab eis · · · ET adduxerunt ihm ad summum sacerdotem et conueniunt omnes sacerdotes et scribae et seniores · · · Petrus autem a longe sequutus est eum usque in atrium summi sacerdotis et sedebat cum minis tris et calefaciebat se ad ignem:::: Summi uero sacerdotes et omne consilium querebant ad uersum ihm testimonium ut eum morti traderent nec inuenie bant multi enim falsum testimonium dicebant aduersum eum et conue nientia testimonia non erant · · · Et quidam surgentes testimo nium falsum ferebant aduersum eum dicentes quoniam nos audiui mus eum dicentem ego disoluam templum hoc manufactum et post triduum aliud non manufactum aedificabo et non erat conueniens testimonium illorum et exsurgens summus sacerdos in medium interrogauit ihm dicens non respondes quicquam ad ea quae obiciuntur tibi ab hiis ille autem tacebat et nihil res pondit rursus summus sacerdos interrogabat eum et di cit ei tu es xps filius di benedicti · · · Ihs autem dixit illi ego sum et uide bitis filium hominis sedentem a dextris uirtutis di et uenientem cum nubibus caeli · · · Summus autem sacerdos scindens uestimenta sua ait quid adhuc desideramus testes · · · Audistis blas phemiam eius quid uobis uidetur qui omnes condempnaue runt eum esse reum mortis · · · ET coeperunt quidam conſpue re eum et uelare faciem eius et colaphis eum cedere et dicere ei prophetisza nobis xpe quis est qui te percussit et minis tri alapis eum cedebant · · · ET cum esset petrus in atrio deor sum uenit una ex ancellis summi sacerdotis et cum uidisset petrum califacientemcalefacientem se aspiciens illum ait et tu cum ihu nas zareno eras et ille negauit dicens neque scio neque noui quid di cas · · · ET exiuit foras ante atrium et gallus cantauit rursus autem cum uidisset illum ancella coepit dicere circumstantibus quia hic ex illis est at ille iterum negauit et post possillumpusillum rursus qui adstabant dicebant petro uere ex illis es nam et galilaeus es ille autem coepit anathematiszare et iurare quia nescio hominem istum quem dicitis et statim iterum gal lus cantauit · · · ET recordatus est petrus uerbi ihu quod di xerat ei priusquam gallus cantet biis ter me negabis et coepit flere · · ·
ET confestim mane consilium facientes summi sacerdotes cum senioribus et scribiis et uniuerso concilio · · · Uincen tes ihm duxerunt et tradiderunt pylato · · · ET interrogauit eum pylatus tu es rex iudaeorum at ille respondens ait illi tu dicis · · · et accussabant eum summi sacerdotes in multis pyla tus autem rursum interrogauit eum dicens non respondens quic quam uide in quantis te accussant ihs autem amplius nihil res pondit ita ut miraretur pylatus · · · Per diem autem festum dimit tere solebat eis unum ex uinctis quemcumque petissent · · · Erat autem in carcere qui dicebatur barabas qui cum sedi tiosis erat uinctus qui in seditione fecerat homicidium et cum ascendisset turba coepit rogare sicut semper faciebat illis per diem solempnem ut dimittam unum uinctum pylatus autem respondens eis et dixit uultis dimittam uobis regem iudęorum sciebat enim quod per inuidiam tradidissent eum summi sacer dotes · · · Pontifices autem concitauerunt turbam ut magis bara ban peterent dimittere eis · · · Pylatus autem iterum respondens ait illis quid ergo uultis ut faciam regi iudaeorum at illi ite rum clamauerunt dicentes crucifige crucifige so ms. twice eum pylatus uero dicebat eis quid enim mali fecit at illi magis clamabant crucifige eum · · · Pylatus autem uolens populo satisfacere illis dimissit baraban et redidituel tradidit illis ihm flagellis cessum ut crucifigeretur · · · Milites autem duxerunt ihm intro in atrium pre torii et conuocant totam cohortem et induunt eum porpo reapurpurea et inponunt ei plectentes spineam coronam et coeperunt salutare eum haue rex iudaeorum et percutiebant caput eius harundine et conspuebant eum et poneponentes genua adoraba nt eum · · · ET postquam inlusserunt ei exuerunt eum porpor ea et induerunt eum uestimentis suis · · · ET educunt eum ut cru cificerent illum et angariszauerunt pretereuntem quempiam simonem cyrineum uenientem de uilla patrem alexandri et ruphi ut tollerettulleret crucem eius · · · ET perducunt eum in golgotha locum quod est interpretatum caluariae locus · · · ET dabant ei bibere mirratummurratum uinum et non accepit · · · · ET crucifigentes eum diuisserunt uestimenta eius mittentes sortem super ea quis quid tolleret · · · Erat autem hora tertia et crucifixerunt eum · · · ET erat titulus causae illius inscribtus rex iudaeorum · · · ET cum eo crucifixerunt duos latrones unum a dextris eius et alterum a sinistris · · · ET adinpleta est scriptura quae dicit et cum iniquis reputatus est · · · · ET pretereuntes blasphemabant eu_ mouentes capita sua et dicentes ua qui distruit templum di et in tribus diebus edificat saluum fac temet ipsum discende ns de cruce · · · Similiter summi sacerdotissacerdotes deludentes ad al terutrum cum scribis dicebant alios saluos fecit se ipsum non potest saluum facere si xps rex israhel discendat nunc de cruce ut uideamus et credamus ei · · · ET qui cum eo crucifixe rant conuiciebantur ei · · · ET facta est hora sexta tenebrae fac tae sunt super uniuersam terram usque in horam nonam · · · · ET hora nona exclamauit ihs dicens uoce magna heloi heloi lama zabathani quod est interpretatum ds meus ds meus ut quid dereliquisti me et quidam de circumstantibus audien tes dicebant ecce heliam uocat iste · · · Currens autem unus ex eis et implens spongiam aceto circumponens que calamo potum dabat ei dicens sinite uideamus helias si ueniat ad deponen/dum eum Ihs autem emissa uoce magna expirauitexspirauit · · · ET uelum templi sci sum est in duas partes a summo usque deorsum · · · Uidens autem centurio qui ex aduerso stabat quia sic clamans exspirasset ait uere hic homo filius di erat · · · Erant autem et mulieres de longe aspicientes inter quas erat et maria magdalenae et maria iacobi minoris et ioseph mater et sa lomae et cum esset in galilaea sequebantur eum et ministra bant ei et aliae multae quae simul cum eo ascenderant hierusolimam · · · ET cum iam sero factum esset quia paras ceue erat quod est ante sabbatum uenit ioseph ab a rimathia nubilis decurio quia ipse erat exspectans regnum di et audaciter introiuit ad pylatum et petiit corpus ihu py latus autem mirabatur si iam obisset et arcesito centor ione interrogauit eum si iam mortusmortuus esset et cum cognouis set a centurione donauit corpus ihu ioseph · · · Ioseph autem mercatus sindonem et deponens eum inuoluit in sindone et possuit eum in monumento quod erat excissum de petra et ad uoluit lapedem ad hosteum monumenti · · · Maria autem mag dalenae et maria iacobi et maria ioseph aspiciebant ubi poneretur · · ·
ET cum transisset sabbatum maria magdalenae et maria iacobi et salomae emerunt aromata ut uenientes ungerent eum · · · ET ualde mane una sabbatorum ueniunt ad monumentum orto iam sole et dicebant ad inuicem quis reuoluitreuoluet nobis lapedem ab hosteohostio monumenti et respicientes uidentuiderunt reuolu tum lapedem erat quippe magnus ualde et introeuntes in monumentum uiderunt iuuenem sedentem in dextris cooper tum stola candida et obstupuerunt · · · Qui dixit illis nolite expauescere ihm queritis naszarenum crucifixum non est hic surrexit ecce locus ubi possuerunt eum sed ite et dicite discipulis eius et petro quia precedit uos in galilaeam ibi eum uidebitis sicut dixit uobis · · · At illę exeuntes fugerunt de mo numento inuasserat enim eas timor et pauor et nemini quic quam dixerunt timebant enim surgens autem ihs mane prima sabbati apparuit primo mariae magdalenae de qua eice rateicierat ·uii · doemonia at illa uadens nuntiauit hiis qui cum eo fuerant lugentibus et flentibus et illi audientes quia uiueret et uissuſ gap of about 3 letters est ab ea non crediderunt · · · Post haec autem duobus ex eis ambulantibus ostensus est in alia effigie euntibus illis in uillam et illi eunteſ nuntiauerunt caeteris nec illis cre diderunt nouissime recumbentibus illis ·xi · apparuit et expro brauit incredulitatem illorum et duritiam cordis quia hiis qui uiderant eum resurrexisse non crediderant et dixit illis euntes in mundum predicate euangelium omni creaturae qui credide rit et babtiszatus fuerit saluus erit qui autem non crediderit con dempnabitur signa autem eos qui crediderint haec sequentur in no mine meo doemonia eiecient linguis loquentur nouis serpen tes tollenttullent et si mortiferum quid biberint non eos nocebit super aegrosaegrotos manus inponent et bene habebunt X et dns quidem ihs postquam loquutus est eis adsumptus est in celum et sedet a dextris di illi autem profecti predicauerunt ubique dno co operante et sermone confirmante prosequentibus signis · · · Amen::::
explicit euangelium cata marcum